Hoe geven bibliotheken invulling aan hun nieuwe kerntaken?

Leeszaal Koninklijke Bibliotheek Den Haag (bron: Koninklijke Bibliotheek Den Haag)
maandag, 15 januari 2018

In De Staat voor Cultuur 3 werd kort de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen uit 2015 besproken, waarin de bredere maatschappelijke taken van bibliotheken zijn vastgelegd. De eind vorig jaar verschenen tussentijdse evaluatie van deze wet geeft meer inzicht in de manier waarop bibliotheken invulling aan deze taken geven.

In de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen zijn vijf kerntaken van bibliotheken vastgelegd, ‘die bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemene publiek’:

  1. ter beschikking stellen van kennis en informatie;
  2. bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
  3. bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur;
  4. organiseren van ontmoeting en debat; en
  5. laten kennis maken met kunst en cultuur.

(Bussemaker 2014)

Een tussentijdse evaluatie van de wet laat allereerst zien dat bibliotheken hierop gereageerd hebben door in toenemende mate activiteiten te organiseren die deze kerntaken ondersteunen: het aantal activiteiten steeg van 72.000 in 2014 naar 97.000 in 2016. Deze activiteiten, in combinatie met de ‘reguliere’ uitleenfunctie, zorgden ervoor dat er in 2015 naar schatting 63 miljoen bibliotheekbezoeken werden afgelegd - meer dan de 60 miljoen bezoeken in 2013, maar veel minder dan de 74 miljoen bezoekers in 2010 (Koninklijke Bibliotheek 2017b, 12, 21).

Een verdeling van activiteiten naar kerntaak laat zien dat het zwaartepunt van de georganiseerde evenementen ligt bij de kerntaken ‘lezen en literatuur’ en ‘educatie’, met respectievelijk 45.000 en 32.000 activiteiten.

Door bibliotheken georganiseerde activiteiten, naar kernfunctie

Figuur 1 - Door bibliotheken georganiseerde activiteiten in 2016, naar kerntaak (bron: Koninklijke Bibliotheek 2017b, 21).

De Koninklijke Bibliotheek geeft aan dat onderzoek naar de invulling van de kerntaken ‘Kunst en cultuur’ (bijvoorbeeld via concerten of filmvertoningen) en ‘Ontmoeting en debat’ (bijvoorbeeld via studiekringen of verkiezingsdebatten) zich nog in de startfase bevindt (Van Mil et al. 2017, 33-37; Koninklijke Bibliotheek 2017b, 20). Het onderzoek naar de overige kerntaken is daarentegen al verder, en biedt een cijfermatig inzicht in de functie die bibliotheken op het gebied van lezen en educatie vervullen in verschillende levensstadia en voor diverse doelgroepen.

BoekStart

De állerjongste ‘lezers’ bereiken de bibliotheken met het programma BoekStart voor baby’s, waarbij ouders van baby’s gratis een voorleeskoffertje en een bibliotheekabonnement voor hun kindje kunnen krijgen. In 2016 kregen 56.500 baby’s zo’n koffertje, circa 33% van alle baby’s in Nederland. Hoewel precieze effecten van het programma lastig zijn te meten, geeft 22% van de ouders aan door het koffertje eerder met voorlezen te zijn begonnen dan ze anders gedaan zouden hebben (Langendonk en Van Dalen 2017, 7-11).

Het vervolgprogramma BoekStart in de kinderopvang richt zich op meer aandacht voor voorlezen en de aanwezigheid van boekjes in kinderdagverblijven en peuterspeelzalen. 88% van de bibliotheekorganisaties maakten dit programma in april 2017 mogelijk op 1490 kinderopvanglocaties (17,4% van het totaal aantal locaties). Hiermee bereikte BoekStart in de kinderopvang circa 57.000 leerlingen (Langendonk en Van Dalen 2017, 11-14).

Bibliotheek op school

Op de basis- en middelbare school maakt BoekStart plaats voor de Bibliotheek op school, waarbij in samenwerking met de lokale bibliotheek collecties schoolbibliotheken worden opgezet. Aan de Bibliotheek op school primair onderwijs namen eind 2016 circa 2500 scholen deel, circa 38% van alle scholen voor primair onderwijs. Circa 562.500 basisschoolleerlingen in Nederland hebben daarmee de beschikking over een Bibliotheek op School (Langendonk en Van Dalen 2017, 14-21). Mede hierdoor steeg het aantal jeugdleden van bibliotheken de afgelopen jaren, terwijl het aantal volwassen leden daalde (Centraal Bureau voor de Statistiek 2017).

Ook op andere manieren ondersteunen bibliotheken het primair onderwijs, zoals figuur 2 laat zien. Deze aandacht voor jonge lezers spiegelt zich bovendien in de bibliotheekcollecties: hoewel de totale collectieomvang al jaren afneemt, is het aantal boeken voor jongeren (0 tot 18 jaar) sinds 2014 juist licht gestegen (Centraal Bureau voor de Statistiek 2017).

Dienstverlening bibliotheken primair onderwijs

Figuur 2 - Diensten die bibliotheken aanbieden ten behoeve van het primair onderwijs, in percentages van het aantal ondervraagde bibliotheken (n=119) (bron: Koninklijke Bibliotheek 2017b, 18).

Op de middelbare school richt de Bibliotheek op school zich vooralsnog vooral op vmbo-scholen, waar het in 2016 46.000 leerlingen (12% van alle leerlingen) bereikte (Langendonk en Van Dalen 2017, 22-24).

Volwassenen

Voor volwassenen ligt de nadruk in educatie op taalvaardigheid en digitale vaardigheden. 85% van de bibliotheken geeft hierbij aan zich specifiek te richten op vluchtelingen, asielzoekers en statushouders. Twee andere belangrijke aspecten waarbij bibliotheken ondersteuning aanbieden, zijn kwesties van werk en financiën, bijvoorbeeld door het aanbieden van sollicitatietrainingen of werkplekken voor zzp’ers (Koninklijke Bibliotheek 2017a).

Aanbod diensten en producten voor basisvaardigheden

Figuur 3 - Diensten die bibliotheken aanbieden ten behoeve van educatie van basisvaardigheden, in percentages van het aantal ondervraagde bibliotheken (n=119) (bron: Koninklijke bibliotheek 2017a, 5).

Meer lezen over de cijfers? Lees hier de volledige tussentijdse evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen.

Literatuur

Bron beeld

Koninklijke Bibliotheek Den Haag

Trefwoorden: